Okuyamadığım Kitaplar

Çocukluk-ilk gençlik yıllarımda da açgözlü bir okurdum. Çekildiğim köşede, heyecanlandığım ve sinirlendiğim anlarda tırnaklarımı neredeyse köküne kadar kemirerek saatlerce okurdum. O zaman dikkatim şimdiki kadar çabuk dağılmazdı. Her daim açık televizyondan, annemin hedefi tam 12'den vuran terliğinden, kardeşimin evcilik oyununa çağrılarından pek etkilenmezdim. O zamanlarda en büyük kabusum okuyacak yeni bir kitabımın olmamasıydı. Nobel Serisi'ndeki çoğu kitabı okumama izin verilmiyordu, MEB'in pembe kapaklı dünya klasiklerini ise pek okumak istemezdim (font-boyut takıntım o zamanlarda da varmış demek :) ). Bu 2 seriyi çıkartınca geriye babamın felsefe kitapları, annemin astroloji ve şifalı bitkiler kitapları, ailenin her bireyinin okumak zorunda olduğu Sistem Yayıncılık'ın kişisel gelişim kitapları, Süleyman Ateş'in tefsirleri, Engin Yayınları'ndan dünya klasiklerinin bir kısmı ve hepsini ikişer üçer kere okuduğum izin verilmiş kitaplar kalıyordu. Ah, tabii bir de yasaklı kitaplar vardı. Çalıkuşu mesela, yasaktı. Nedeni basitti: Annem romantik düşüncelere kapılmamızı istemiyor, o nedenle kendisinin okuya okuya parçaladığı cildi ablalarımdan da benden de uzak tutuyordu. Yaşar Kemal okumam İnce Memed haricinde yasaktı. Bunun nedeni ise gizlice okuduğum Akçasaz'ın Ağaları'nda geçen bir sahneden çok etkilenerek geceler boyu kabus görmemdi. İntikam için derisini soyarak üzerine tuz döktükleri bir adamı güneşin altında ölmeye bırakıyordu ağalar. Yıllar sonra okuduğum Zemberekkuşu'nun Güncesi'nde, Albay'ın anlattığı derisi soyulan adamın hikayesini okuyunca aynı biçimde etkilenmiş ve gecelerce kabus görmüştüm. Zaman içinde kimi hassasiyetler pek değişmiyor demek ki, kedilerden hala deli gibi korkmam gibi...

Her sene verilen yeni izinlerle kitaplığın bir kısmını daha keşfetsem de yine de, özellikle hastalığımdan sonra çoğunu evde geçirmek zorunda kaldığım uzun yaz tatilleri hep tekrar okumalarıyla geçiyordu (Bunun ne kadar ürkütücü olduğunu göstermek için iki ay boyunca 13 yaşında bir kızın iki kere tamamen, bir kere atlayarak 4 ciltlik Savaş ve Barış'ı okuduğunu hayal edin.). Bu yüzden en büyük kabusum okuyacak yeni bir kitabımın olmamasıydı. Lisenin herkese kapalı kütüphanesinin memurunu kafalayarak dönemi kurtarıyordum ama korsan kitapların çıktığı zamana kadar, tatilin ilk ayından sonra hiçbir zaman ilk kez okuyacağım bir kitabım olmuyordu. Bu yüzden okuyabileceğimden fazla kitap almaya başladığım dönemde bile sıkılsam, sevmesem, hatta ve hatta nefret bile etsem elime aldığım her kitabı bitirmeye çalışırdım. Bir kitabı yarım bıraktığım zaman kendime kızıyor, ilk fırsatta o sev(e)mediğim kitaba dönmeye çalışıyordum. Bu uzunca bir müddet böyle devam etti. 

Arada yarım bıraktıklarım muhakkak olmuştur, ama bende iz yapan okuyamadığım ilk kitap Hesse'nin Boncuk Oyunu'dur. Övgülerden ve Hesse seven sevdiğim yazarlardan etkilenerek aldığım bu kitabın -zannediyorum- 60. sayfasından öteye gidemedim. O zamanlar masa başında okuyan, okurken not alan okur fikrine aşık olsam da okurken çok zorlandığım ve beni sıkıntıdan patlatan bu kitabı rafa yerleştirirken bir daha asla okumaya teşebbüs etmeyeceğimi biliyordum.

Yarım bırakarak çok cesur bir hareket yaptığımı düşündüğüm 2 kitap var: Biri ilk cildini bayılarak, ikinci cildini severek, üçüncü cildinden sıkılarak okuduğum ...Ve Durgun Akardı Don. İkincisi ise, ikinci cildinin yarısında bıraktığım Thomas Mann'ın Büyülü Dağ'ı. Hala Watanabe'nin Büyülü Dağ'ı defalarca okuyuşundan zevk alıp sevsem de bu iki kült eseri bitirmeyerek çok şey kaybettiğimi düşünmüyorum. 

Bkz. Marilyn'in okuduğu bir kitabı bitiremediğim için utanan blog yazarı.

Okumaya teşebbüs edenlerin %95'inin yarıda bıraktığı Ulysses ise ilk sayfalarının ardından okumaktan vazgeçtiğim ilk kitaptır. Ulysses'e kadar bir kitabı yarıda bırakmak için en azından bir elli sayfa okur, gidişata göre daha fazlasına dayanamayacağıma karar verirsem durur, biraz daha yorulmaya/sıkılmaya halim kalmışsa gittiği yere kadar devam ederdim (Bu okumaların hiçbirinden sonuna kadar okumaya değer bir kitap bularak sevindiğimi hatırlamıyorum, sanırım ben başlangıçlara çok önem atfeden okurlardanım. ne demişti yaşlı bir kızılderili " İlk görüşte aşk değilse, aşk değildir." :) )

İlk sayfalarında bıraktığım bir diğer kitap ise Cortazar'ın pek meşhur kitabı Seksek. Bu kitaba başlarken yeterince dikkatimi veremediğimi hissettiğimden daha sonra okumak üzere rafa kaldırmıştım, ki hala okunacaklar listesindedir. Daha sonraları ise,  yeterince dikkatimi toplayamadığımı düşündüğüm, canımın istememesi, okuduğum Cortazar öykülerini pek sevmemem gibi nedenlerden bir daha elime almadım.

Arada yarım bıraktığım, kimini tekrar okumayı düşündüğüm kimini bir daha elime alacağımı sanmadığım diğer kitaplardan bahsetmeyeceğim (Proust okuma maceram, Passos'a pes deyişim, Kazancakis'i sadece Zorba'yla hatırlamak isteyişim, Dalgalar'ın beni boğduğunu hissedişim...). Sadece son okuyamadığım kitaba değineyim. Yarım bırakacağımı asla düşünmeyeceğim bu kitap Elias Canetti'nin İngiltere anılarını içeren Soylu Sınıfın Sonbaharıydı. Canetti'nin özyaşam öyküsü üçlemesini hevesle okumuş ben, bu kitabın haberini aldığımdan beri sevinç içerisindeydim. Bir de üstüne Canetti'nin Murdoch'la dostluğu, T.S. Eliot düşmanlığı falan var haberlerinden dolayı iyice heyecanlanmıştım. Bir de SSS'nın, 100. doğum gününde basılmasını istemiş Canetti, herkes için yeni bir kitap! Teoride muhteşem görünen bu kitabın pratikte kabusum olduğunu söylemek benim için çok üzücü. Kastırıcı önsözden midir, Canetti'nin tuğla anılarındaki akıcılık yerine bir katılık içermesinde midir, okuduğum sayfalar boyunca Veza'dan bahsetmese Canetti okuduğumu anlayamayacağımdan mıdır, devam edemedim kitaba. Beklentilerimin azaldığı bir zamanda yeniden denemeyi düşünsem de okuyamadığım kitapların kalıcı bir üyesiymiş gibi görünüyor şu an Soylu Sınıfın Sonbaharı.

Bu durumda sözü Bilge Karasu'ya bırakmak uygun olacak:

Temel ilkem, herhangi bir kitabı, herhangi bir anda, istediğim için, istek duyduğum için okumak. İstek duymadığım bir kitap, karşımda duruyorsa, beni rahatsız bile edebilir.

(Ne Kitapsız Ne Kedisiz)